17 Januari 2026

Baru-baru ini, saya berpeluang melawat Pengarah Pendidikan Negeri Pulau Pinang di pejabat beliau.

Pertemuan yang bersifat santai dan mesra sebagai tanda silaturahim, namun berkembang menjadi perbualan yang sangat bermakna.

Mohamad Dziauddin Mat Saad, Pengarah Pendidikan Negeri Pulau Pinang, meninjau pelajar dan ciptaan mereka semasa persiapan akhir sebelum berlepas ke Tokyo, Jepun

Menariknya, saya pernah mengajar beliau dalam kursus Sarjana Pengajian Kurikulum pada tahun 2010, dan pertemuan ini menandakan kali pertama kami bertemu semula selepas lebih sedekad.

Dalam perbualan tersebut, kami membincangkan secara mendalam mengenai resilien (daya tahan) dan pendidikan STEM. Beliau berkongsi banyak pandangan berharga daripada pengalaman dalam dunia pendidikan.

SMK Tun Hussein Onn, Pulau Pinang, Pemenang Pingat Emas dalam Pertandingan Poster, Science Castle World, Tokyo, Jepun

Salah satu topik utama ialah keperluan meningkatkan minat pelajar sekolah di Pulau Pinang terhadap bidang pendidikan STEM.

Pengarah menyatakan hasrat yang kuat untuk mendorong lebih ramai pelajar mengambil mata pelajaran STEM di Tingkatan 4, sekaligus akan mewujudkan sistem kesinambungan yang kukuh untuk program STEM di universiti dan menyokong keperluan sektor industri di Pulau Pinang, khususnya dalam bidang elektronik dan kejuruteraan elektrik.

Beliau juga memuji peranan USAINS dan Universiti Sains Malaysia dalam membangunkan bakat saintifik muda melalui inisiatif seperti Program Saintis Muda (YSP2025).

Program ini membimbing pelajar daripada sekolah harian biasa yang kurang berkemampuan di Pulau Pinang untuk bertanding di Science Castle Asia dan seterusnya Science Castle Tokyo di Jepun melalui Barn Owl Research Program@USM.

Program ini menumpukan kepada pendekatan inovatif dan mesra alam bagi kawalan perosak, termasuk cadangan pengawalan tikus perosak secara lestari.

Memupuk minat STEM penting untuk merangsang kreativiti, kemahiran menyelesaikan masalah secara praktikal, serta menyediakan pelajar untuk kerjaya bermakna sambil menyokong pertumbuhan ekonomi dan kelestarian alam sekitar negeri.

Walaupun pembangunan kemahiran STEM kritikal, perbualan kami turut menekankan bahawa kejayaan akademik sahaja tidak mencukupi.

Pembangunan resilien membolehkan pelajar menghadapi cabaran, mengurus tekanan, dan terus kekal fokus walaupun pembelajaran mencabar.

Daripada istilah psikologi, resilien ialah keupayaan menyesuaikan diri secara positif menghadapi kesukaran, tekanan, atau cabaran. Ia merangkumi pengawalan emosi, fleksibiliti kognitif, keyakinan diri, dan berupaya mendapatkan sokongan apabila diperlukan.

Pelajar yang resilien mampu bangkit daripada kesukaran, mengekalkan motivasi, dan menghadapi cabaran secara konstruktif.

Kajian menunjukkan bahawa resilien berkembang dalam individu dan diperkukuh melalui sokongan guru, rakan sebaya, keluarga, dan persekitaran sekolah yang sejahtera.

Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia (PPPM) 2013–2025 menekankan pembangunan holistik pelajar, termasuk kecerdasan emosi, kepimpinan, pemikiran kritikal, kreativiti, penyelesaian masalah, kebolehsuaian, dan kerjasama.

Kriteria ini semua berkait rapat dengan resilien dan membolehkan pelajar berjaya di sekolah, pendidikan tinggi, kerjaya, dan kehidupan masa depan.

Kami turut membincangkan pendekatan praktikal untuk meningkatkan resilien pelajar.

Guru boleh memberikan maklum balas membina secara berterusan, menggalakkan pelajar menetapkan dan menyemak matlamat pembelajaran, melibatkan diri dalam aktiviti penyelesaian masalah secara berkumpulan, dan menyediakan peluang untuk pelajar membuat refleksi kendiri berkaitan cabaran serta kejayaan mereka.

Pemimpin sekolah boleh memperkukuh resilien melalui program mentor, projek kolaboratif, pengintegrasikan pembelajaran sosial-emosi dalam rutin harian, serta memastikan perkhidmatan kaunseling dan sokongan dapat diakses oleh semua pelajar.

Keluarga dan komuniti pula menyumbang dengan membincangkan cabaran secara terbuka bersama anak-anak, mengutamakan strategi mengurus tekanan secara positif, menyokong penglibatan dalam aktiviti kokurikulum, serta menyertai inisiatif sekolah seperti bimbingan rakan sebaya atau kelab sains.

Tindakan ini membantu pelajar mengembangkan kemahiran dan mentaliti untuk menghadapi kesukaran, terus tekun dalam pembelajaran, serta meningkatkan keyakinan diri masing-masing.

Fokus terhadap resilien mampu memperkukuh minat STEM. Pelajar yang resilien lebih cenderung menghadapi mata pelajaran mencabar, mencari penyelesaian kreatif, dan terus tekun menghadapi rintangan.

Dengan memupuk resilien selari dengan penglibatan akademik, sekolah di Pulau Pinang dapat membentuk pelajar yang berkemahiran, adaptif, dan bermotivasi untuk meneruskan dengan mengambil jurusan pendidikan STEM.

Pendekatan menyeluruh ini menyokong pembangunan individu sambil memajukan matlamat pendidikan dan industri yang lebih luas, memastikan pelajar bersedia menghadapi cabaran akademik dan kerjaya yang bermakna, serta menyumbang kepada pembangunan negeri.

Perbualan kami juga menekankan kepentingan kerjasama antara guru, pemimpin sekolah, keluarga, dan komuniti dalam menyokong kejayaan pelajar.

Apabila resilien dan rasa ingin tahu dipupuk bersama, pelajar lebih bersedia menghadapi cabaran sekolah, pendidikan tinggi, dan kehidupan masa depan.

Pendekatan berkongsi pandangan dengan pendidik dan pegawai pendidikan dapat mengilhamkan strategi praktikal di bilik darjah, memajukan pembangunan holistik, dan memperkukuh dasar yang mengutamakan resilien serta pendidikan STEM.

Jabatan Pendidikan Negeri Pulau Pinang bersedia bekerjasama dalam program STEM dan inisiatif berkaitan yang akan datang yang dianjurkan oleh USAINS dan Universiti Sains Malaysia, demi menyokong penglibatan dan kepentingan pelajar dalam membangunkan kemahiran, dan laluan kerjaya yang bermakna.

Kami berharap refleksi ringkas ini dapat mendorong dialog yang lebih bermanfaat dan menggerakkan tindakan positif di sekolah dan sistem pendidikan dalam memastikan setiap pelajar membina kemahiran, keyakinan, dan mentaliti untuk berjaya.

Penulis

Mohamad Dziauddin Mat Saad pemegang Ijazah Sarjana (M.Ed.) dalam bidang Pengajian Kurikulum dari Universiti Sains Malaysia dan kini berkhidmat sebagai Pengarah Pendidikan Negeri Pulau Pinang.

Shaik Abdul Malik Mohamed Ismail pemegang Ijazah Doktor Falsafah dalam bidang Kurikulum dan Pengajaran dari University of Wisconsin-Madison, Amerika Syarikat, merupakan mantan Dekan, dan kini sebagai Profesor Madya Kehormat Pendidikan di Pusat Pengajian Ilmu Pendidikan, Universiti Sains Malaysia.